تبلیغات
مجله دانشجویی برنامه ریزی - تقوا، گام نخست تزكیه
 
مجله دانشجویی برنامه ریزی
تهذیب نفس، تحصیل ورزش
درباره وبلاگ


خدایا چنان کن سرانجام کار / تو خشنود باشی و ما رستگار
**تهذیب نفس، تحصیل ورزش**

مدیر وبلاگ : بصیرت مجازی
نظرسنجی
به نظر شما: پراهمیت ترین موضوع مورد بررسی در دانشگاه ها چیست؟







آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

گناه در فرهنگ قرآنی، دامنه گسترده ای دارد؛ زیرا گناه هر قبیح و فعل زشتی است كه عقل و شرع آن را ناپسند می شمارد و ارتكاب آن موجب دوری انسان از قرب الهی و مانع از متاله شدن و مظهریت در ربوبیت می شود و هدف و فلسفه آفرینش با آن مختل می گردد.

گناه، در اصل هر چیزی است كه در برابر حركت رشدی انسان قرار می گیرد و اجازه نمی دهد تا در مسیر تعالی گام بردارد. از این رو اسلام به شدت در برابر این موانع به عنوان مفسده ایستاده و خواهان دوری، پرهیز و اجتناب از آن می شود.

با نگاهی به احكام شرعی، به سادگی این معنا به دست می آید كه ...

با نگاهی به احكام شرعی، به سادگی این معنا به دست می آید كه احكام پنج گانه واجب، مستحب، حرام، مكروه و مباح با توجه به نسبت ضعف و شدت مصلحت و منفعت بیان و تشریع شده است. هر آنچه مصلحت قوی تری برای رسیدن انسان به كمال رشدی دارد، به عنوان واجب و كم مصلحت تر به عنوان مستحب معرفی شده است؛ و در مقابل، هر آنچه مفسده و مانعیت آن در برابر سیر انسانی، قوی تر و شدیدتر می باشد، به عنوان حرام و كم مفسده تر به عنوان مكروه معرفی گردیده است.

در حقیقت گناه، هر آن چیزی است كه مفسده و مانعیت دارد و اجازه نمی دهد تا انسان سیر طبیعی رشدی و كمالی را بپیماید؛ چنان كه خیر، هر آن چیزی است كه كمك می كند تا انسان در مسیر رشدی گام بردارد.

از آن جایی كه خدا مقصد و مقصود هستی و هر سیر كمالی است؛ زیرا خداوند كمال مطلق است و انسان در جست وجوی كمال مطلق گام برمی دارد و از نقص می گریزد؛ تقرب به خدا به معنای تقرب به كمال مطلق و دوری از نقص است. پس هر آنچه كه كمك می كند تا به كمال مطلق یعنی خدا نزدیك تر و تقرب یابد، آن مصلحت انسان است و هر آنچه آدمی را از این سیر باز می دارد و دور می كند، به عنوان مفسده معرفی شده است.

اما اینكه انسان پیش از عمل به مصلحت،نیازمند آن است كه از مفسده بگریزد از آن روست كه انسان به طور فطری به كمال گرایش دارد و آنچه مانع از این پیشروی انسان به سوی كمال است، موانع موجود است. ازاین رو از انسان خواسته شده تا خود را از موانع و مفاسد دور نگه دارند؛ چرا كه دوری و اجتناب از آن به طور طبیعی موجب آزادسازی و رهایی قدرت نهفته در ذات انسان برای رسیدن به كمال مطلق است.

تقوا در حقیقت همان توجه یابی به سیر طبیعی و زدودن موانع راه است. انسان متقی انسانی است كه هدف و مقصد آفرینش را شناخته و براساس فطرت می كوشد تا موانع را از پیش روبردارد و قدرت و توان نهفته در ذات را آزاد و رها سازد.

از آن جایی كه مانع و مفسده با عنوان گناه در فرهنگ قرآنی معرفی شده تقوا به معنای پرهیزاز گناه گفته شده تا انسان بتواند در مسیر كمال طبیعی خود حركت كند.

برای درك این معنا می توان به معنای لغوی واژه تقوا توجه كرد. تقوا در لغت به معنای حفظ كردن خویشتن از چیزی است كه انسان از آن می ترسد. دراصطلاح شرعی و فرهنگ قرآنی تقوا به معنای نگهداری نفس از چیزی است كه موجب گناه می شود. پس تقوا با پرهیز از آنچه خداوند نهی نموده، حاصل می گردد؛ زیرا نهی خداوند تنها نسبت به چیزی است كه مانع از سیرطبیعی انسان و رسیدن وی به كمال می باشد. از این رو گاه حتی ترك برخی از مباحات كه درآن مصلحت و مفسده یكسان است، به عنوان كمال تقوا دانسته شده است؛ زیرا گاهی برخی از مباحات در برخی از حالات در نقش مانع در رهاسازی قدرت و توان فطری انسان برای كمال یابی عمل می كنند. لذا آن مباحات درآن حالاتی كه مزاحم و مانع تشخیص داده می شوند، می بایست ترك شوند و درحكم تقوای كمالی از آنها پرهیز و اجتناب گردد. بر همین اساس دربیان كمال تقوا گفته اند كه كمال آن به وسیله ترك برخی مباحات تحقق می یابد. (مفردات الفاظ قرآن كریم، راغب اصفهانی، ص 888، ذیل واژه وقی)

به هرحال، تقوا به معنای پرهیز از گناهی است كه ارتكاب آن مانع و مفسده سازاست و اجازه نمی دهد تا قدرت و توان نهفته در ذات انسانی برای حركت به سوی كمال و خدایی (متاله) شدن رها و آزاد شود.

تزكیه، عنایت خاص الهی به انسان

تزكیه به معنای پاك كردن از هرگونه مانع جهت رشد و نمو، كاری است كه خداوند با عنایت خاص خود انجام می دهد. این مطلبی است كه از آموزه های قرآنی به دست می آید. زكات، رشد و نموی است كه با حفظ موانع و فراهم آمدن مقتضیات تحقق می یابد.

برای تحقق هر چیزی دو عنصر اساسی لازم است. عنصر نخست، حذف موانع و عنصر دوم، تحقق مقتضیات است؛ زیرا مقتضی زمانی می تواند تاثیر خود را به جا گذارد كه موانع از سر راه برداشته شود. بنابر این، گام نخست برای تحقق هر چیزی حذف موانع خواهد بود.

با آن كه تزكیه به معنای رشد و نمو بخشی به چیزی است، ولی به سبب اهمیت حذف موانع از سر راه نمو و رشد هر چیزی، تزكیه را به معنای حذف موانع گرفته اند؛ چرا كه با حذف موانع یعنی گناه و مفسده، این امكان فراهم می آید تا قوه موجود در ذات هرچیزی یعنی قوه كمال یابی، آزاد و رها شود و به سرعت، خود را به سوی كمال مطلق خویش برساند.

براساس همین منطق است كه در آموزه های قرآنی، تقوا یا همان اجتناب از گناه و منهیات الهی، به معنای گام نخست تزكیه یعنی رشد و كمال یابی انسان معرفی و مطرح شده است.

هر انسانی اگر تقوای عقلانی را در خود تحقق بخشد و از هر آنچه عقل، قبیح و زشت می شمارد، پرهیز كرده و ناپسند شمارد، از هدایت های خاص الهی برخوردار می شود. خداوند در آیات نخست سوره بقره به این نكته مهم اشاره كرده و بیان نموده است كه اگر انسان، تقوای الهی عقلانی را داشته باشد، از هدایت وحیانی قرآنی بهره مند می شود و این فرصت را می یابد تا حقایق بیشتر و كامل تری را درك كرده و از طریق وحی الهی، از موانع پیچیده تر و ظریف تر آگاه شود و افزون بر قبایح عقلانی، از قبایح دیگر از منظر بالاتر آگاه گردد.

بنابراین، گام نخست برای بهره مندی از هر هدایت و عنایت كوچك و بزرگ آن است كه انسان نسبت به موانع عقلانی توجه یابد و از آن پرهیز كند این گونه است كه دری دیگر از علم و حقیقت بر انسان گشوده می شود. با هر عمل به علمی، علم دیگر و حقیقت تازه و بزرگ تر برای انسان باز می شود. به طوری كه از علم به قبایح عقلانی و عمل بر اساس آن دری چون هدایت عامه بر روی انسان باز می شود و هدایت قرآنی و وحیانی در دل و جانش آشیانه می كند. از عمل به علم وحیانی و اجتناب از منهیات آن، درهای بزرگ تزكیه بر روی انسان باز می شود.

تزكیه از این جهت بسیار مهم و اساسی است كه عنایت خاص الهی شخص را در برمی گیرد. اینكه انسان گام های بلند تكامل و خدایی شدن را می پیماید، براساس تزكیه الهی است. از این رو خداوند می فرماید اگر عنایات خاص الهی نباشد، هیچ انسانی تزكیه نمی شود و به رشد كمالی دست نمی یابد:

«ای كسانی كه ایمان آورده اید! از گام های شیطان پیروی نكنید بیان شده از سوی عقل و وحی، بسترساز عنایت خاص الهی می شود و انسان به سرعت و قوت تحت عنایت خداوند به كمال مطلق نزدیك شده و تقرب می جوید؛ زیرا تزكیه كه از «زكاء» گرفته شده به معنای نمو و رشد و نیز صلاح و پاكی است و خداوند شخص را هم پاك از موانع می كند و هم رشد و نمو را به او می بخشد. در حقیقت این خداوند است كه از طریق عقل، او را به اجتناب از موانع ابتدایی و از طریق وحی به پرهیز از موانع پیچیده و ظریف دعوت می كند و سپس با زمینه سازی، اجازه می دهد تا از مقتضیات قوی تر و برتر بهره مند شود. بنابراین تزكیه برخلاف تصور عامه مردم كه آن را به خودسازی تعبیر و تفسیر می كنند، عملی خدایی است؛ زیرا این خداوند است كه در دو شكل عقلانی و وحیانی، انسان را هدایت و مقتضیات را در وی برمی انگیزد و شخص را به كمال می رساند.

بسیاری از مردم بر این باورند كه در حال تزكیه و خودسازی هستند؛ درحالی كه اینان تنها كاری كه انجام می دهند، فراهم آوری زمینه هایی برای بروز مقتضیات الهی است؛ چرا كه نمو و رشد كمالی را خداوند پس از اجتناب شخص و تقوا پیشگی وی تحقق می بخشد.

كاری كه اشخاص با اجتناب از گناهان و موانع عقلانی یا وحیانی انجام می دهند، پاكسازی درون و مانع زدایی برای تحقق مقتضیات رشدی است. در حقیقت این خداوند است كه انسان را تزكیه می كند و به كمال رشدی می رساند.

ماه رمضان، دوره كوتاه مدت تقواسازی

انسان ها در طول شبانه روز گرفتار دنیا هستند؛ زیرا نیازهای طبیعی بدن، ایشان را به سوی تأمین این خواسته های مادی سوق می دهد. این گونه است كه برای تأمین این خواسته ها بخش عظیمی از وقت و نیروی خویش را هزینه و صرف می كنند. غرق شدن در تأمین نیازهای طبیعی و مادی دنیوی و به تعبیر قرآن سبح طویل (مزمل، آیه 8) موجب می شود تا شخص از هدف باز ماند و موانع رشدی در وی تقویت گردد. از این خداوند از انسان ها خواسته است تا از این رو غرق شدن در دنیا و مادیات پرهیز كنند و به برآورده كردن نیازهای مادی به عنوان ابزار نگاه كنند نه هدف زندگی خویش؛ زیرا توجه تمام و كمال به دنیا و غفلت از هدف كمالی اخروی موجب می شود تا موانع و مفاسد افزایش یابد و آدمی دیگر قدرت حركت به سوی هدف را از دست دهد.

در این راستا اهل ایمان نیز ممكن است گرفتار دنیا شوند؛ زیرا انسان، دشمن سوگندخورده ای دارد كه اجازه نمی دهد تا مسیر رشدی را بپیماید. از این رو او را سرگرم دنیا و مادیات می كند و با وسوسه گری و فریب می كوشد تا خود را به مفاسد مبتلا كند و زمینه تزكیه و رشد را از میان ببرد.

خداوند به انسان ها همان گونه كه از رحمت رحیمی، هدایت وحیانی را بخشیده است، با محدودسازی دشمنان بیرونی در برخی از مواقع و زمان ها این اجازه را می دهد تا انسان ها بی دغدغه دشمن بیرونی به مبارزه با هواهای نفسانی بپردازند و از موانع رهایی یابند.

ماه رمضان ماهی است كه دشمنان بیرونی از شیاطین جنی در محدودیت و حبس قرار می گیرند و انسان می تواند بی دغدغه توفان ها و امواج بیرونی در استخری آرام شناگری را زیر نظر استادان ماهر و نجات غریق بیاموزد تا در یازده ماه دیگر سال كه در دریای پر توفان و پر امواج قرار می گیرد بتواند خود را از وسوسه های بیرونی و درونی برهاند. از این رو خداوند ماه رمضان را ماه تمرین تقوا و تزكیه معرفی كرده است؛ زیرا انسان ها در این ماه می توانند در شرایط آزمایشگاهی و به نسبت مطلوب به تمرین بپردازند و اجتناب از گناه و غرق شدن در مادیات را بیاموزند[1].



[1] . منصور رجب زاده منبع : روزنامه كیهان 1390/05/18 http://www.kayhan.ir/900518/6.htm#other604





نوع مطلب : تهذیب، 
برچسب ها : تقوا، گام نخست تزكیه،
لینک های مرتبط :

       نظرات
یکشنبه 1 دی 1392
بصیرت مجازی
دوشنبه 27 شهریور 1396 10:17 ق.ظ
wonderful submit, very informative. I wonder why the opposite experts of
this sector don't realize this. You should proceed your writing.

I'm sure, you have a great readers' base already!
یکشنبه 26 شهریور 1396 06:37 ب.ظ
I am not sure where you are getting your info, but great topic.
I needs to spend some time learning more or understanding more.
Thanks for fantastic information I was looking for this information for my mission.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر